Volg @InnovatiekringDementie op Facebook Volg @Dementie_info op Twitter RSS Kennisbank RSS News

Speciale ergotherapie werkt

Door: Mariëlle ten Veldhuis en Elly Duijf - Redactioneel - 22-07-2008

Dankzij tien uur speciale ergotherapie aan huis blijven mensen met dementie langer zelfstandig en voelen zij zich beter. Goed nieuws: de zorgverzekeraars vergoeden deze behandeling.

Wat was het doel?

Het onderzoek was bedoeld om uit te zoeken of ergotherapie zin heeft bij mensen met (beginnende) dementie. Verbetert het inderdaad de kwaliteit van leven van de dementerende en zijn mantelzorgers? Hebben zij een betere zelfredzaamheid, een beter humeur, een betere gezondheid en het gevoel dat ze controle over hun eigen leven hebben?

De resultaten

Zes weken na de behandeling: de kwaliteit van leven van de koppels die de behandeling hebben gehad, blijkt beduidend beter dan die van de controlegroep, lees: de groep die onderzocht is, maar geen ergotherapie heeft gehad. Zowel de dementerende als zijn mantelzorger genieten van een betere gezondheid en dito humeur. Bovendien hebben zij het gevoel meer controle te hebben over hun eigen leven, vergeleken met de controlegroep. Bovendien hebben dementerenden na afloop van de behandeling meer vaardigheden en minder hulp nodig bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten en voelen hun mantelzorgers zich competenter om hen hierin te begeleiden.

Twaalf weken later: nog steeds ervaren de koppels verbetering van de kwaliteit van leven, gezondheid, vaardigheden, humeur, competentie en controle. Wel moet worden vermeld dat de dementerende zich ook wel eens minder lekker voelt en dat het gevoel van ‘erbij horen’ afneemt. En bij de mantelzorgers waren de ‘positieve en negatieve emoties’ niet anders meer dan bij hun lotgenoten in de controlegroep. Toch blijkt het gemiddelde effect op de verschillende aspecten van kwaliteit van leven hoog.

Wat als u deze ergotherapeutische begeleiding wilt aanvragen?

Ergotherapie zit in de basiszorgverzekering. Een verwijzing van huisarts of specialist is wel nodig. Niet alle ergotherapeuten zijn geschoold in de speciale behandeling op basis van de richtlijn voor mensen met dementie. De Radboud universiteit vertelt u graag wie in uw omgeving dat wel is. Hiervoor kunt u bellen of mailen met mevrouw M. Draaisma van de Paramedische dienst: telefoon: 024-3614892.

Details over het onderzoek

Hoe is het aangepakt?

Gedurende vijf weken kwam de ergotherapeut twee maal per week een uur aan huis bij de dementerende en diens mantelzorger, voor behandeling van de dementerende, informatie en training en ondersteuning van de mantelzorger. De eerste vier sessies werden besteed aan het levensverhaal, observatie, vaststelling van de problemen en de punten waaraan men met de ergotherapeut gaat werken. De daarop volgende zes behandelingen werden gericht op versterking van de zelfredzaamheid van de cliënt en verbetering van de supervisievaardigheden en probleemoplossing van diens mantelzorger.

Voor de dementerende gaat het om vaardigheden bij dagelijkse activiteiten. Hierbij leert hij/zij bijvoorbeeld te werken met geheugensteuntjes, schriftelijke, verbale en/of auditieve aanwijzingen en omgaan met een aangepaste omgeving.

De mantelzorger leert om te gaan met de dementerende, de omgeving op de mogelijkheden van de dementerende aan te passen, de juiste aanwijzingen te geven en problemen adequaat op te lossen. Bijvoorbeeld: het leren structureren van de fysieke omgeving, het geven van de juiste geheugensteuntjes tijdens de uitvoering van dagelijkse activiteiten en het omgaan met dagelijkse problemen.

Aanpak van het onderzoek

Aan het onderzoek deden 135 koppels van thuiswonende ouderen (65-plussers) met lichte en matige dementie mee, en hun mantelzorgers die minimaal één dag per week voor hen zorgden. Allen stonden voor deze ergotherapeutische behandeling ingeschreven bij het Universitair Medisch Centrum in Nijmegen. Tijdens het onderzoek kreeg de helft van de koppels deze behandeling van ergotherapeuten die speciaal waren geschoold in het toepassen van de daartoe opgestelde richtlijn. De andere helft stond hiervoor op de wachtlijst en vormde de controlegroep. Oftewel, de controlegroep kreeg geen ergotherapie ten tijde van het onderzoek.

Wie mocht niet meedoen?

Uitgesloten van het onderzoek waren dementerenden met een hoge score op de depressiemeting, dementerenden die ernstige gedragsproblemen of psychologische problemen vertoonden of aan een ernstige ziekte leden. Als hij/zij dementieremmende  medicijnen gebruikte moest de dosering daarvan vóór het onderzoek al minstens drie maanden stabiel zijn. Ook als de mantelzorger een ernstige ziekte had, kon men niet meedoen. 

Hoe is er gemeten?

Op twee momenten zijn de effecten gemeten, namelijk zes en twaalf weken na de behandeling. Bij de dementerende werden de vaardigheden en behoefte aan hulp in dagelijkse activiteiten gemeten met de Assessement of Motor and Process Skills en het Interview for Deterioration in Daily Activities in Dementia. De competentie van de mantelzorger werd gemeten met het Meetinstrument Gevoel van Competentie. Bij de dementerende en zijn verzorgers werd apart hun kwaliteit van leven gemeten met het ‘Dementia Quality of Life Instrument’.  Beider gezondheid werd gemeten met de ‘ General Health Questionnaire’. Het humeur van de dementerende werd bepaald aan de hand van een interview met de mantelzorger en een vragenlijst (‘Cornell Scale for Depression’). Het humeur van de mantelzorger werd gemeten met de ‘Center for Epidemiologic Depression Scale’. Naast deze gegevens is er ook informatie verzameld over leeftijd en opleidingsniveau. 

‘Halfblind’ onderzoek

De studie is ‘halfblind’ gedaan. De koppels zelf wisten natuurlijk wel of zij deelnamen aan de ergotherapie en de therapeuten wisten dit ook. Maar de mensen die de testen afnamen om het resultaat te meten, wisten het niet. Na zes weken konden de gegevens van 114 koppels worden geanalyseerd en na twaalf weken die van 105 koppels. 

Betekenis van het onderzoek

Gezien het grote aantal proefpersonen, het gebruik van een controlegroep, de halfblinde meetmethode én de grote effecten die gevonden zijn, mag je concluderen dat gespecialiseerde ergotherapie de kwaliteit van leven bij lichte en matige dementie vergroot. Kanttekeningen zijn dat proefpersonen geen uitgesproken psychische problemen of gezondheidsproblemen hadden en dat de proef is uitgevoerd in een gecontroleerde klinische setting.

Bronnen

Voor dit artikel werd onder meer gebruik gemaakt van onderstaande twee artikelen:

 ‘Effects of Community Occupational Therapy on Quality of Life, Mood, and Health Status in Dementia Patients and Their Caregivers: A randomized Controlled Trial.’ M.J.L. Graff, M.J.F.J. Vernooij-Dassen, M. Thijssen, J. Dekker, W.H.L. Hoefnagels and M.G.M Olderikkert. Gepubliceerd in: ‘Journal of Gerontology: MEDICAL SCIENCES. Volume 62A, No. 9, 2007.’

 ‘Effects of community based occupational therapy in patients with dementia: a randomised controlled trial.’ Graff MJL, Vernooij-Dassen MJFJ, Thijssen M, Dekker, J, Hoefnagels WHL, OldeRikkert MGM. BMJ 2006;333:1196;BMJonline 2006, doi:10.1136/bmj.39001.688843.BE.

1.) De Dementia Quality of Life Instrument meet kwaliteit van leven naar esthetiek, frequentie van gevoel en algemene kwaliteit van leven. Daarnaast bestaan er nog subschalen: positieve emoties, negatieve emoties, gevoel van erbij horen en zelfwaardering.

Deel deze pagina

Toon alle gerelateerde artikelen