Volg @InnovatiekringDementie op Facebook Volg @Dementie_info op Twitter RSS Kennisbank RSS News

Delierrichtlijnen voor ziekenhuis, verpleeghuis en thuis

(Oorspronkelijk geplaatst op 6 april 2015, bijgewerkte versie) - Redactioneel - 29-10-2020

delierElk jaar lopen veel kwetsbare ouderen en mensen met dementie een delier op: een acute verwardheid die ontstaat door een lichamelijk probleem zoals een ontsteking of ongeval. Vroeger werd hiertegen vaak een antipsychoticum gegeven. En als de delier gepaard ging met fysieke onrust werd vaak fixatie toegepast. Maar beter is het om dat niet te doen, zeggen de moderne medische richtlijnen. Wat wel? De lichamelijke oorzaak bestrijden. Zorgen voor rust, realiteitsoriëntatie, geruststelling, eten en drinken. En: familie of vrijwilligers hierbij betrekken. 

Acute verwardheid

Dementie leidt op den duur tot een andere werkelijkheidsbeleving. Maar bij een delier gaat het om een acute verwardheid waarin iemand dingen kan zien, horen, voelen, ruiken of proeven die er in werkelijkheid niet zijn (hallucinaties) of gedachten hebben die niet overeen komen met de werkelijkheid (wanen). Een delier ontstaat binnen enkele uren tot dagen. Het ene moment is de verwardheid erger dan het andere. Sommige mensen worden er onrustig door, anderen juist stil en teruggetrokken. Veel mensen die een delier hebben gehad kunnen zich er later weinig van herinneren.

Lichamelijke oorzaak

Een delier ontstaat door een lichamelijk probleem. Een ziekte bijvoorbeeld, infectie, ongeluk of operatie, uitdroging of ondervoeding, sommige medicijnen of onthoudingsverschijnselen. Het komt vooral voor bij ouderen. Mensen met dementie en mensen in de stervensfase zijn er extra gevoelig voor, en ook mensen die eerder een delier hadden. In de praktijk blijkt de lichamelijke oorzaak van een delier bij mensen met dementie soms niet te achterhalen en moet de behandeling zich noodgedwongen richten op het bestrijden van de deliersymptomen.

Wisselende duur

Hoe lang een delier duurt, hangt erg af van de oorzaak. Zo kan door behandeling van een blaasontsteking een delier soms binnen een paar dagen verdwijnen. Bij ouderen kan het herstel na een delier wel eens tegenvallen. Soms blijft iemand verward of vergeetachtig.

Voorkomen en behandelen van een delier

Er zijn twee medische richtlijnen voor het behandelen en voorkomen van een delier: de Richtlijn Delier bij volwassenen  van de Nederlandse Vereniging van Klinische Geriatrie (2013) en de herziene NHG Standaard delier (2014), expliciet voor huisartsen. Beide richtlijnen hebben onderstaande adviezen als uitgangspunt:

  1. Behandel de factoren die de delier uitlokten (de infectie bijvoorbeeld).
  2. Pas liefst geen katheters, drains en infusen toe, en ook geen fixatie.
  3. Zet in plaats hiervan domotica in en/of maak het mogelijk dat familie (of vrijwilliger) bij de patiënt aanwezig kan zijn en hem toezicht en hulp kan bieden. Indien nodig 7 x 24 uur. Zieken- en verpleeghuizen kunnen hiervoor ‘rooming in’ faciliteiten bieden met een extra bed in de patiëntenkamer.
  4. Help de patient zich zo goed mogelijk te kunnen oriënteren in tijd, plaats en ruimte. Let hiervoor op goed gebruik van bril en gehoorapparaat, zorg voor een klok, zorg voor een herkenbare leefomgeving, geef uitleg.
  5. Zorg voor voldoende beweging en eten en drinken.
  6. Zorg voor voldoende rust en slaap.
  7. Antipsychotica alleen inzetten als voorgaande niet genoeg helpt, en dan liefst maximaal 1 week. Preventief voorschrijven van antipsychotica kan overwogen worden bij patiënten met een hoog risico op een delier (bijvoorbeeld mensen die eerder een delier hadden), maar daarbij moeten de eventuele voordelen afgewogen worden tegen de bijwerkingen en risico’s.
  8. Informeer risico patiënten en hun naasten zorgvuldig over het mogelijk optreden van een delier en wat dan belangrijk is en geef hen tijdens een delier uitleg.
  9. Biedt nazorg: bespreek achteraf hoe de delier verlopen en beleefd is, en bespreek ook risico’s op herhaling. Bij een delier tijdens een ziekenhuisopname is een goede overdracht belangrijk naar de zorg thuis of in het verpleeghuis.

Ziekenhuizen en verpleeghuizen wordt aanbevolen om een multidisciplinair delier expertteam aan te stellen dat de afdelingsteams kan adviseren en scholen.

 Lees hier meer over delier in de thuissituatie.

Deel deze pagina

Toon alle gerelateerde artikelen